LINKOVI

Baner
Baner
Baner
Baner
Baner
Baner
Home
In memoriam – Radomir Konstantinović (1928 – 2011) PDF Ispis E-mail
Autor Administrator   
Ponedjeljak, 07 Studeni 2011 22:55

Beograd, ostale palanke i balkanske duhovne vukojebine su odahnule – umro je. Konačno! (1)

Nadan Filipović

 

Beograd, ostale palanke i balkanske duhovne vukojebine su odahnule – konačno je umro Radomir Konstantinović, nemilosrdni bič palanačkog duha, ali je svijetu za vijeke vjekova ostala njegova besmrtna “Filosofija palanke”.

Radomir Konstantinović je rođen 27. marta 1928. godine u Subotici. Prvo djelo mu je bila zbirka pjesama „Kuća bez krova“ koja je svjetlo dana ugledala davne 1951. godine. Tri godine nakon spomenute zbirke objavljen je njegov roman „Daj nam danas“ (1954). Slijede romani „Mišolovka“ (1956), „Čisti i prljavi“ (1958), „Izlazak“ (NIN-ova nagrada 1960. godine), „Ahasfer ili traktat o pivskoj flaši“ (1964), te “Pentagram” (1966). Plodni filozof i izuzetno kvalitetni pjesnik i pisac tada se okreće eseju i 1969. godine nam daruje „Filosofiju palanke“ (Treći program Radio Beograda, Beograd, 1969).

 

 U tom svom kapitalnom djelu koje je bilo prešućivano i osporavano on je beskompromisno bičevao sve elemente provincijske, odnosno palanačke svijesti, seljakluka, malograđanskog primitivizma i krutog tradicionalizma. Pošto je ovaj veliki čovjek rođen i živio u Srbiji, smatralo se da je on upravo “oslikao” socijalno-palanački mentalni sklop Srba i Srbije. Smatram, međutim, da su na pogrešnom putu oni koji misle da je Konstantinović  čovek koji je “bdio nad srpskim čudovištima”, kako je to lijepo rekla Branka Arsić te, onako usput, na najprofinjeniji filozofski način razgolitio stil zadrtosti kao načelo palanke, dobrovoljnu samoizoliranost, strah od svijeta i nepoznatog, strah od (ne)poznatog Drugog, sentimentalizam, banalnost, nihilizam mračnog, odnosno mračnih vilajeta, mitomanije, trajni infantilizam, ljenost kao vrlinu, srpski šovinizam i nacizam, itd. Naime, duh palanke nikako ne može biti specifikum ili ekskluzivitet samo Srbije i samo srpskog socijalnog bića. Duh palanke je duh Balkana, a Radomir Konstantinović je u stvarnosti bio prorok svih klaonica koje su prvenstveno stigmatizirale srpsko kolektivno biće, prorok koji je prostor ex-Jugoslavije determinirao kao veoma problematično duhovno područje. On je najdubljim rezom razgolitio duh palanke koji u nebesa diže svaku osrednjost, prosječnost i jednoobraznost, duh koji ne dozvoljava izdvajanje u bilo čemu (,,Filozofija palanke je filozofija zatvorenog kruga koja nigde i ni u čemu ne dopušta otpadništvo"), duh palanke koji je duh ograničenog, lokalnog svjetonazora koji svaku individualnost, svako odstupanje i razlikovanje kažnjava kao izdaju najgore vrste (,,Filozofija palanke jeste filozofija malog raspona"). Lakše je pobjeći od vlastite sjene na sunčanom danu nego od duha palanke ili provincije kojeg mnogi u sebi nose, pa su ga u svojim mentalnim kuferima prenijeli i u naše emigrantske “kolonije” koje neki nadobudni olakomislioci nonšalantno i potpuno neopravdano nazivaju dijasporama. Taj neuništivi duh ne samo da i dalje živi, već se i reproducira unutar samoizolirane grupne palanke izolirane čak u svjetskim velegradovima, a formirane na temeljima pojedinačnog seljakluka i provincijalizma ukalupljenih u organizirano grupni palanački duh.

Okrenimo se samo nekim definicijama iz “Filozofije palanke”

"Iskustvo nam je palanačko."

"Između sela i grada, ovako zaboravljen, svet palanke nije ni selo ni grad. Duh njegov, međutim, jeste duh između plemenskog, kao idealno-jedinstvenog, i svetskog duha, kao idealno-otvorenog."


"Nema sveta izvan duha palanke. Samo on, koji ispoveda religiju zatvorenosti, religiju u kojoj je vrhovni bog ovaj bog jedinstva..."


"Palančanin, međutim, verniji je palanci nego samom sebi, bar po osnovnom svom opredeljenju. On nije pojedinac na personalnom putu; on je sumum jednoga iskustva, jedan stav i jedan stil. Ono što on čuva, kad čuva palanku, to je taj stav i stil."


"Veliki “svet” je svet koji, množinom mogućnosti (stilova) razara ovu jedinstvenost stila, ovu njegovu jedno-obraznost."


"U svetu palanke, važnije je dobro se držati ustaljenog običaja nego biti ličnost."


"Ova služba stilu je, u svojoj osnovi, služba sigurnosti... On ima utisak produženog detinjstva, ili utisak produženog života pod okriljem porodice. Infantilizam je korelativan palanačkom duhu."


"Prošlost nije ono što nije sadašnjost, neka pre-sadašnjost, ili neka ne-sadašnjost. Prošlost je u najmanju ruku predviđanje sadašnjeg, ali je mnogo više potvrđivanje njeno."


"Život je rutinski život, siguran onom sigurnošću koju nudi rutina."


"Kult čistote je kult rutinskog (i rutinizovanog) života. Između čistote i rutine vlada znak moćne kauzalnosti koja, ponekad, ide do same istovetnosti, tako da bismo o rutini smeli govoriti, pre svega, kao o čistoj rutini a o čistoti kao rutinskoj čistoti. Kult čistote, u ovoj stilskoj svedenosti, doveden je do prave manije, i to u svemu, u stvarima materijalnog sveta, ali i u sferi ideala moralnih vrednosti."


"Palanka nije u svetu, ona je u duhu, svud moguća..."

Nažalost, “Filosofiju palanke” je pročitao veoma mali broj ljudi. Naime, čitanje te knjige zahtijeva ispunjenje određenih predpostavki, a prva je da čitatelj nije dio duha palanke, jer ona ili onaj koji je u duši palančanin jednostavno niti hoće, niti želi, a niti može shvatiti dubinu Konstantinovićevih poruka, upravo zato što je trajno i neizlječivo limitiran svojim duhom. A da je ova knjiga bila obavezna lektira u širokom socijalnom dijapazonu vjerujem da bi djelovala ne samo kurativno u smislu duhovne renesanse i duhovnog obogaćivanja kako pojedinca, tako i najširih društvenih zajednica, već i preventivno. Da je u najširim slojevima usvojen bar dio filozofskih postulate Radomira Konstantinovića pitanje je da li bi na ovim prostorima i došlo do ovakvih krvoprolića i konačno genocida, prvog u Evropi nakon Drugog svjetskog rata. Nažalost, preovladao je masovni palanački duh kao najplodnije tlo za svaku vrstu nacionalizma i šovinizma, a posebice srpskog ili, bolje rečeno, velikosrpskog šovinizma koji je sve nas preskupo koštao, a u konačnici će najviše koštati upravo zemlju koja je iznjedrila ovog suvremenog mislioca, čovjeka koji je bio intelektualna gromada samo izvan Srbije.

Upravo ignoriranjem poruka Radimira Konstantinovića još od daleke 1969. godine, te ignoriranjem gubitka usljed gašenja ovog kapitalnog filozofa svjetskog značaja i kalibra,  srpsko javno mijenje pokazuje da je, osim još neugasle šaćice pojedinaca i duhoslobodnjaka, žabokrečina palanačkog duha definitivno prekrila Srbiju, ali ne samo Srbiju. Ne smije se zaboraviti da duh palanke, provincijalnog mentaliteta i celofanski upakiranog seljakluka ne poznaje granice, naročito one zemljopisne.

Ažurirano: Utorak, 08 Studeni 2011 08:25
 

Dodaj komentar


Sigurnosni kod
Osvježi

Facebook

prenesi tekst na facebook

Izbor slika iz galerije

Najnoviji komentari

home search