LINKOVI

Baner
Baner
Baner
Baner
Baner
Baner
Home FELJTONI Sandžak u NOB-u
Sandžak u NOB-u PDF Ispis E-mail
Autor Administrator   
Četvrtak, 08 Veljača 2018 12:18

 

Esad RahicSandžak u Drugom svjetskom ratu (5)

Mr sci. Esad Rahić

Narod pljevaljskog, mileševskog i pribojskog kraja oduševljeno je dočekao i pozdravio Crnogorski partizanski odred zbog operacija u Sandžaku. Istovremeno, u Sandžak je početkom decembra 1941, sa Vrhovnim Štabom i CK KPJ, odstupila glavnina partizanskih jedinica iz Zapadne Srbije i Šumadije. (Zbornik III, 1, dok. 190; Vladimir Dedijer, Dnevnik, I, Beograd 1946, str. 64-70) Nova Varoš, koju su od italijanskog okupatora, 4. decembra 1941, oslobodile srbijanske i sandžačke partizanske jedinice i njena okolina, postale su sjedište Oblasnog komiteta KPJ i Glavnog štaba NOP odreda za Sandžak, dijela Pokrajinskog komitata KPJ i Glavnog štaba NOP odreda za Srbiju, a od 1. do 20. decembra i CK KPJ i Vrhovnog štaba sa Titom na čelu. Proširena je i učvršćena slobodna teritorija između Lima i Uvca. Tako su Nova Varoš i njena prijepoljska okolina bile svojevrsni nastavak Užičke Republike. Vrhovni štab i Centralni komitet KPJ su 7. decembra u selu  Drenovi, kod Prijepolja donijeli odluku o formiranju Prve proleterske brigade i odredili bataljone koji će ući u njen sastav. Ova je odluka  sprovedena u djelo 22. decembra u mjestu Rudo, u Bosni.

Međutim, neuspješno i s velikim gubicima završio je pogriješan i nepotreban napad srbijanskih i sandžačkih jedinica na Sjenicu 22. decembra 1941. godine. Napadom na Sjenicu su rukovodili Vladimir Knežević Volođa i Petar Stambolić, a glavni inicijator napada je bio Milovan Đilas-Đido. On je smatrao „da bi Sjenicu trebalo osloboditi, čija sela imaju dosta stoke, a u samoj Sjenici dućani su puni nama potrebne robe, pa i duvana za vojsku“. Napad su izvršili Prvi užički, Šumadijski i Beogradski bataljon. U borbama protiv muslimanske milicije koja je branila grad poginulo je, ranjeno i zarobljeno više od 100 partizana (52 poginula i veliki broj zarobljenih). U pismu od 28. decembra Tito je osudio napad na Sjenicu kao politički nepravilan i vojnički sasvim slabo pripremljen i izveden, konstatujući da su partizani ovim napadom zaoštrili odnose sa Bošnjacima i dali veliki broj dragocjenih i bespotrebnih žrtava. To je bio najveći poraz partizanskog pokreta u 1941. godini poslije bitke na Kadinjači. (Ljubodrag Đurić, Sjećanja na ljude i događaje, Beograd 1989, str.61-64)

Početkom februara 1942, srbijanski i sandžački četnici, Nedićevska straža i muslimanska milicija, uz italijansku podršku napali su na slobodnu teritoriju između Lima i Uvca. Šestog februara zauzeli su Novu Varoš i prinudili srbijanske partizanske bataljone (od kojih je 1. marta u Čajniču, formirana 2. proleterska NOU Brigada) i sandžačke partizanske snage na desnoj obali Lima da se po velikom snijegu i temperaturi od  -25 stepeni povuku na Zlatar. Zatim su se 7/8. februara, prebacili preko Lima u Kamenu Goru, na slobodnu teritoriju između Lima i Tare, odnosno na Meteljku, Čajniče, koje je 27. januara oslobodio pljevaljski udarni bataljon „Prvi decembar’’. Na slobodnoj teritoriji između Lima i Tare reorganizovane su sandžačke snage. Formiran je 1. i 2. Zlatarski i Mileševski udarni bataljon, Bjelopoljski i Pljevaljski NOP odred, pod neposrednom komandom  Glavnog štaba NOP odreda  za Sandžak. (Četvrta sandžačka NOU brigada, str. 45-46)

U proljeće 1942. godine počela je tzv. treća neprijateljska ofanziva na slobodnu teritoriju Sandžaka, Crne Gore, istočne Bosne i Hercegovine, čiji je centar bio u Foči. Sandžački partizanski odredi i bataljoni su, bez smjene i odmora, krajnje isrpljeni, vodili neprestane borbe za odbranu slobodne teritorije Sandžaka. Njihovo daljne zadržavanje na teritoriji Sandžaka je postajalo nemoguće. I krajem maja su počele da se povlače u pravcu Ljubišnje, Tare i Pive. Vrhovni komandant Josipo Broz Tito je odlučio, 31. maja 1942. da i u takvoj situaciji, od sandžačkih udarnih bataljona stvori jednu udarnu proletersku brigadu, a na okupiranoj teritoriji da ostavi manje partizanske jedinice i dio partijskog aktiva koji će voditi partizansko ratovanje i stvoriti uslove za novi polet ustanka. Tako je formirana Treća proleterska (sandžačka) narodno-oslobodilačka udarna brigada. Još 25. februara 1942. godine, kada su u Foči prvi put stigli rukovodioci Sandžaka zajedno sa rukovodstvom Srbije, Tršo je u svojstvu političkog sekretara Oblasnog komiteta KPJ za Sandžak, Vladimir Knežević Volođa, komandat Glavnog štaba i Milenko Kušić, tada politički komesar Glavnog štaba, predložili su Vrhovnom komandantu Josipu Brozu Titu „da se sandžački bataljoni ne uključuju u sastav Druge poleterlske brigade, već da  ostanu na teritoriji Sandžaka i da se od Sandžačkih partizanskih jedinica formira proleterska brigada, koja će se nazivati „sandžačka’’. Vrhovni komandant je prihvatio njihovu želju i tri mjeseca  i deset dana kasnije (05. juna 1942. godine) na sastavcima Pive i Tare, odakle počinje Drina, na Šćepan polju, donijeta je odluka o formiranju Treće proleterske (sandžačke) udarne brigade. Ova brigada kada je formirana imala je 958 boraca, pripadnika svih naroda koji su živjeli u Sandžaku. Od njih su 433 poginuli. Kroz ovu brigadu tokom trogodišnjeg ratovanja prošlo je oko 10.000 boraca. Četvrta sandžačka NOU brigada je formirana 1. decembra 1943. godine. Nakon formiranja ZAVNOS-a osnovana je po naređenju Vrhovnog štaba 4. marta 1944 godine 37. udarna sandžačka divizija, u čiji sastav su ušle Treća i Četvrta sandžačka brigada i 8. crnogorska brigada. U vrijeme formiranja ova divizija je imala oko 2.300 boraca. (Treća proleterska sandžačka brigade, Beograd 1987, str. 7; Hronologija oslobodilačke borbe naroda Jugoslavije 1941-1945, Beograd 1964, str. 279)

Sredinom jeseni 1943, u Sandžaku su se prikupile četničke snage iz Sandžaka, Crne Gore, Srbije i istočne Bosne (ukupno 3.000 četnika), sa ciljem da tu oblast pretvore u vojnu i političku bazu za borbu protiv NOP-a. Istovremeno su se italijanska divizija „Taurinenze’’, njemačka 118. lovačka divizija i 83. puk divizije „Venecija’’ povukle iz  Sandžaka, pa su čenici, sredinom septrembra, zauzeli Novu Varoš, Prijepolje i Bijelo Polje i prikupili se u neposrednoj okolini Pljevalja s namjrerom da ga zauzmu, a u Priboju su se zajedno stacionirali s italijanskim okupacionim snagama iz sastava divizije „Venecija’’. U to vrijeme su prividno ublažili stav prema Bošnjacima jer su željeli da ih uvuku kao saveznika u borbi protiv NOVJ. Međutim, ogromna većina pripadnika muslimanske milicije bila je protiv svakog oblika saradnje s četnicima, iako su istovremeno veoma strahovali od evenualnih novih pogroma nad bošnjačkim življem. Njemačka 118. lovačka divizija je do 13. septembra napustila Brodarevo, Prijepolje, a 18. septembra i cijeli Sandžak, što je imalo između ostalog za posljedicu da je u Pljevima preuzela vlast muslimanska milicija. (Četvrta sandžačka NOU brigada, str. 61)

Polovinom 1943. godine Vrhovni štab upućuje svoje jedinice iz Bosne  u pravcu Crne Gore i Sandžaka. Sandžak je trebalo da bude operativna osnovica za prodor u Srbiju. Veliki podsticaj za razmah NOP-a na ovom prostoru predstavljala je kapitulacija Italije početkom septembra 1943. godine. Stvorena je  stabilna slobodna teritorija od 13.000 km2 koja je obuhvatala sledeća gradska naselja: Pljevlja, Priboj, Prijepolje, Novu Varoš, Bijelo Polje, Berane, Andrijevicu, Kolašin, Žabljak, Gacko i Bileću. Tito je tada imao ideju da Berane postane centar slobodne teritorije i sjedište Predsjedništva AVNOJ-a, Vrhovnog štaba i Centralnog komiteta KPJ. U ovo vrijeme dovršena je institucionalizacija NOP-a u Sandžaku. Pored već nabrojanih  institucija ponovo se osniva Glavni štab Narodno-oslobodilačke vojske i partizanskih odreda za Sandžak, Narodnooslobodilački front Sandžaka, Ujedinjeni savez antifašističke omladine Sandžaka, Antifašistički front žena Sandžaka, itd.

Tako je u drugoj polovini septembra i tokom oktobra 1943. godine, oslobođen gotovo cijeli Sandžak, sem Deževskog, Štavičkog i većeg dijela Sjeničkog sreza. Pljevlja su oslobođena 22. septembra (muslimanski odred koji je štitio grad od četnika je dobrovoljno predao Pljevlja partizanima i oko 400 ljudi je odmah stupilo u partizanske jedinice), Prijepolje 26. septembra, 29/30. septembra Bijelo Polje; tokom oktobra i novembra oslobođeni su Nova Varoš (12. oktobar) i Priboj (29. oktobar). Oslobođen je i dobar dio šireg područja ostala 4 sreska mjesta – Novi Pazar, Tutin Priboj i Sjenica. Slobodna teritorija (5 srezova od ukupno 8)) obuhvatala je 4.170 km2 , sa oko 150.000 stanovnika, od ukupno 7.100 km2 koliko obuhvata Sandžak u užem smislu (bez Berana, Rožaja, Plava i Gusinja), na čijoj teritoriji je živjelo u to doba 253.700 stanovnika. U septembru su obnovljeni Glavni štab NOV i POJ za Sandžak, Pljevaljski i Bjelopoljski NOP odred, a u oktobru su formirani Mileševski, Pribojski i Zlatiborski NOP odredi. U Pljevljima je organizovana Komanda područja, koja je imala posadne čete, partizanske i seoske straže. U Pljevljima je 1. decembra 1943. godine formirana 4. sandžačka NOU brigada, u čijem sastavu su bila 4 batoljana sa oko 600 boraca.  Također su obnovljeni Pljevaljski, Novovaroški i Bejlopojljki sreski NOO, a obrazovani su NOO i za Mileševski i Pribojski srez. U oslobođenim gradovima, selima i opštinama ponovo su izabrani, ili su prvi put organizovani gradski, opštinski i sreski (mjesni) NOO. Organizacija KPJ u Sandžaku imala je 17. novembra 1943. godine 211 članova Partije, 84 kandidata za članstvo u Partiji, 40 osnovanih partijskih organizacija (ćelija), pet sreskih komiteta i Oblasni komitet Partije, čiji je sekretar bio Voja Leković, a članovi Momir-Moša Bošković, Komnen Cerović, Dragica Milićević i Milojko Drulović. Postojali su Oblasni komitet SKOJ-a i Oblasni odbor USAOJ-a. (Četvrta sandžačka NOU brigada, str. 64-68)

(Ovaj feljton je prenesen sa portala AVLIJA, portala za kulturu, književnost i društvene teme svakako uz dozvolu Redakcije . samog autora, gospodina Mr sci.Esada Rahića. Redakciji AVLIJE i gospodinu Rahiću dugujemo golemu zahvalnost.)

Ažurirano: Četvrtak, 08 Veljača 2018 13:25
 

Dodaj komentar


Sigurnosni kod
Osvježi

Facebook

prenesi tekst na facebook

Izbor slika iz galerije

Najnoviji komentari

  • RUŠID - roman u nastavcima
    Apsolutno se slažem s tobom moj polu-imenjače. ;-) Više...
    18.11.18 02:37
    Autor - Zike
  • RUŠID - roman u nastavcima
    Nadane, ne zahatori, ali mislim da je ovaj moj polu-imenjak Zike nestrpljiv da procita sta se desava... Više...
    17.11.18 12:46
    Autor - Zijo
  • RUŠID - roman u nastavcima
    Boga mi se oteglo. Ali nema veze, izdržao je Zike i gore. ;) Vozdra. Više...
    17.11.18 02:20
    Autor - Zike
  • RUŠID - roman u nastavcima
    Zike, ako Vam se radnja otegla, lijepo forget Rušida i to je to. Što se tiče pitanja odgovor bi moga... Više...
    15.11.18 08:01
    Autor - Nadan Filipovic
  • RUŠID - roman u nastavcima
    Ne bih da dosađujem ali moram priupitati nešto: “Ima li još kol’ ko?” :roll: Više...
    13.11.18 16:02
    Autor - Zike
  • Otvoreno pismo reisu-emeritus...
    Ovo pisanje je za pohvalu, da neko napokon nešto tačno (istinito) napiše o reisu Ceriću koji je uspi... Više...
    05.11.18 17:29
    Autor - Mehmed Meša Delić
  • Nemanjin portret
    Eeee, Amire, Amire! Grdne rane moje, o čemu sanjate. Iz faze jednog tetrijeba koji svoje megasrpstvo... Više...
    05.11.18 10:06
    Autor - Nadan Filipovic
  • Nemanjin portret
    Nadane, doći će i moje vreme, kada će se stvoriti povoljne okolnosti kada će i ovakvi "doći do izraž... Više...
    04.11.18 23:27
    Autor - Amir Čamdžić
  • Nemanjin portret
    Zijo, Amir Čamdžić je u dubini duše jako nesretan izgubljeni čov(j)ečuljak. Htio bi biti nešto što m... Više...
    04.11.18 22:47
    Autor - Nadan Filipovic
  • Nemanjin portret
    Nas "do kraja zivota Srbin" bi trebao da malo vise prati sociolosku nauku, azurirao bi stanje oko pi... Više...
    04.11.18 21:42
    Autor - Zijo
  • Nemanjin portret
    @ Amir Camdzic Sramotno za jednog pravnika da toliko brka babe I zabe, da ne pravi distinkciju izmed... Više...
    04.11.18 21:42
    Autor - Zijo
  • Nemanjin portret
    Nema to nikakve veze sa tim da su Srbija, Srbi, Beograđani kako god nazovite, izvršili agresiju na B... Više...
    03.11.18 16:11
    Autor - Zike
  • Nemanjin portret
    https://www.youtube.com/watch?v=yt9Uy-1zuQw&t=1559s Više...
    03.11.18 09:30
    Autor - Znam čovjeka
  • Nemanjin portret
    Salih Selimović - Moj predak primio je islam 1650., mi smo Vujovići iz Hercegovine „Moja je želja bi... Više...
    03.11.18 09:21
    Autor - Znam čovjeka
  • Nemanjin portret
    Ja ne razumem čemu potreba Emira Kusturice da se pravda bilo kome za svoje poreklo, ko su mu bili ot... Više...
    03.11.18 09:02
    Autor - Amir Čamdžić
  • Jedan savjet
    Fala na clanku, pred dva dana na kolonoskopiji mi j utvrden diverticolosis coloni totius uz napomenu... Više...
    02.11.18 21:36
    Autor - Durdica Jelenc
  • Nemanjin portret
    Emirovoj majci nije ime Senka, već Senija. Nebitno, čovjek se osjeća nacionalno Srbin i sasvim dovol... Više...
    02.11.18 21:27
    Autor - Znam čovjeka
  • Nemanjin portret
    Koliko ja znam u ovom tekstu je napravljena cinjenicka greska. Senka Kusturica, rodjena Numankadic n... Više...
    29.10.18 22:24
    Autor - Zijo
  • Feljton o izraelskoj politici ...
    Vlado, dobro ti Zike napisa, ne pravi se ni ti ni ostali mutavi, a ja dodajem glupi. Srbi iz Srbije ... Više...
    29.10.18 22:03
    Autor - Zijo
  • Feljton o izraelskoj politici ...
    Normalno da su Srbi agresori kad su proglasili srpsku republiku BiH. Vlado ne pravi se mutav, možeš ... Više...
    24.10.18 17:13
    Autor - Zike
home search