LINKOVI

Baner
Baner
Baner
Baner
Baner
Baner
Home Historijski retrovizor Historijski retrovizor
Historijski retrovizor
Nedjelja, 30 Travanj 2017 20:23

 

TitoJosip Broz Tito i nacionalni indentitet Muslimana u BiH – dva viđenja (3)

Dr Husnija Kamberović

Valja postaviti pitanje šta je tokom 1960-ih Tito stvarno mislio o pitanju nacionalnog identiteta Muslimana. Analiziranjem njegovih govora i konkretne političke akcije iz toga razdoblja može se zaključiti da je on sredinom 1960-ih doista ne samo formalno podržao proces priznavanja nacionalnog ideniteta Muslimana nego je taj proces smatrao veoma važnim za realizaciju vlastite političke strategije jačanja političkih periferija koje je smatrao važnim saveznicima u procesu očuvanja jugoslavenske države. Naime, Tito je tokom 1960-ih godina podsticao jačanje političkih periferija u Jugoslaviji (Bosna i Hercegovina, Makedonija, Kosovo, Vojvodina) kako bi stvorio određenu političku ravnotežu u odnosu na dva snažna politička centra čija je konfrontacija bila opasnost za opstanak jugoslavenske države. Tito je podržavao sve političke procese koji su vodili jačanju tih političkih periferija, a priznanje zasebnog nacionalnog identiteta Muslimana, te ublažavanje odnosa prema zapadnohercegovačkim Hrvatima, uz nešto snažniju podršku obnovi Bosanske krajine nakon katastrofalnog potresa koncem 1969, vodilo je čvršćoj integraciji Bosne i Hercegovine, čije je političko vodstvo tokom 1970-ih bilo najvjerniji Titov suradnik u Jugoslaviji. (Husnija Kamberović, “Josip Broz Tito i političko rukovodstvo Bosne i Hercegovine od sredine šezdesetih do sredine sedamdesetih godina 20. stoljeća”, Tito i Bosna i Hercegovina. Zbornik radova, Sarajevo 2006, 202.

Prema nekim tvrdnjama, Tito je tokom 1960/61. podržao koncept afirmacije muslimanskog nacionalnog identiteta, i to na jednom sastanku u CK SKJ kada je Uglješa Danilović težnju Muslimana da se deklariraju kao nacionalna zajednica jednostavno proglasio nacionalizmom. Replicirao mu je Avdo Humo, navodeći niz argumenata u korist muslimanskog nacionalnog identiteta, a Tito je podržao Humin stav da nije u pitanju nacionalizam nego prosto iskazivanje nacionalne posebnosti. Miko Tripalo, koji je prisustvovao tom razgovoru, izjavio je da je to “bilo prijelomno – iako nigdje tako nešto nije zapisano – za promjenu stava o Muslimanima kao posebnoj nacionalnoj grupaciji”. (Josip Šentija, Razgovori s Mikom Tripalom o hrvatskom proljeću, Zagreb 2005, 107-108.

Koncem 1960-ih Tito se dotakao pitanja Muslimana odgovarajući na zdravicu Džemala Bijedića na večeri 2. decembra 1969. povodom izbora za počasnog člana ANUBIH-a. On se zahvalio na izboru naglašavajući pozitivnu ulogu koju Akademija treba imati u “razvitku vaše zemlje u svakom pogledu, a što je naročito važno to što sam ja već rekao i u pristupnoj riječi naročito je važno da gajite bratstvo i jedinstvo u vašoj republici. Ovdje imate tri glavne nacionalnosti, to su Srbi, Hrvati i Muslimani. Razumije se da raskrojavam (?), da krojim (?) sada tu da li su Muslimani nacionalnost ili šta su … To ćemo … vi ste meni se čini jedna republika koji ćete kreirati jednu jugoslovensku ne naciju nego jugoslovensku zajednicu (aplauz) socijalističku zajednicu u svakom pogledu, da budu i društveni odnosi koji odgovaraju jednoj socijalističkoj zajednici”. (Arhiv Jugoslavije, Kabinet Predsjednika Republike, II-1, Odgovor predsednika Tita na zdravicu Džemala Bijedića na večeri u Sarajevu.

Iz ovoga Titovog govora, izgovorenog za večerom, može se više iščitati o njegovom razumijevanju pitanja muslimanskog nacionalnog identiteta nego iz svih temeljito pripremanih govora iza kojih su stajali obično posebni radni timovi koji su ih pripremali. Iz ovog Titovog govora možemo zaključiti da je Tito jasno potvrdio da u Bosni i Hercegovine žive tri “glavne nacije” (Srbi, Hrvati i Muslimani), ali u nastavku svoga govora on kao da je pomalo zbunjen, te ističe debate oko toga “da li su Muslimani nacionalnost ili šta su”.

Tito je kasnije u razgovorima sa bosanskohercegovačkim političkim aktivistima, posebno s onima koji su 1960-ih godina promovirali muslimanski nacionalni identitet i s kojima je on čvrsto surađivao, izražavao posve jasna opredjeljenja podržavajući afirmaciju tog identiteta. Branko Mikulić, možda najvažniji političar koji je doprinio afirmaciji muslimanskog nacionalnog identiteta 1960-ih godina, opisao je svoj razgovor sa Titom 12. marta 1970. godine. Dva dana prije ovoga susreta, dakle 10. marta 1970, održana je sjednici Izvršnog biroa Predsjedništva SKJ na kojoj se debatiralo o predstojećem popisu stanovništva i ideji da se Muslimanima omogući da se izjašnjavaju kao Muslimani u nacionalnom smislu. Debata je na ovoj sjednici bila dosta duga, ali je zanimljivo da Tito nije prisustvovao ovoj sjednici. (Osim Tita, sjednici nisu prisustvovali ni Vladimir Bakarić, Edvard Kardelj, Stevan Doronjski i Stane Dolanc. AJ, CKSKJ (dalje: 507), IV/100, Magnetofonske beleške sa Tridesetosme sednice Izvršnog biroa Predsedništva Saveza komunista Jugoslavije, održane 10. marta 1970. g. Ovom je sjednicom predsjedavao Fadilj Hodža, koji je, prema Mikulićevoj izjavi, posebno bio brz u tome da upozna Tita kako u nekim političkim krugovima postoje stanovite rezerve u vezi s popisom stanovništva i izjašnjavanja Muslimana u nacionalnom smislu. Ta rezerva je bila posebno prisutna kod Albanaca i Makedonaca, koji su smatrali da je afirmacija muslimanskog nacionalnog identiteta usmjerena protiv albanskog i makedonskog nacionalnog identiteta. Mikulić je, međutim, Titu potanko objasnio stav Saveza komunista Bosne i Hercegovine o tome zašto su Muslimani zaseban nacionalni idenitet, a Tito je na kraju kazao: “Nemojte se s drugima svađati, ali radite po vašem mišljenju. Vi ste u pravu. To mi je potpuno jasno. Shvatio sam to već prvih dana kada smo u ratu došli u istočnu Bosnu”. (Džavid Husić, “Javno svjedočenje Branka Mikulića”, Express 071 Special, Sarajevo, april 1991, str. 55.

(nastavlja se)

 

Dodaj komentar


Sigurnosni kod
Osvježi

Facebook

prenesi tekst na facebook

Izbor slika iz galerije

Najnoviji komentari

home search